Dört mezhebin müteahhir ulemasına göre, Kuran ile yemin etmek caizdir. Çünkü bu, Allah’ın izzet ve azametine yemin etmek gibi, Allah’ın ezeli ve ebedi kelamı olan Kuran ile yemin etmektir.

       Allame Kemal şöyle der: “Kuran ile yemin etmek şimdi adet haline gelmiştir. Öyle ise, onun ile yemin etmek, yemin sayılır. Çünkü yeminler örf ve âdete göredir.

       İbn-i Kudame, El-Muğni isimli eserinde şöyle der: “Kuran ile veya ondan bir ayetle veya Kelamullah ile yemin etmek, yemin sayılır. Bu, İbn-i Mesud, İ. Katade, İ. Şafi, İ. Malik ve ehl-i ilmin reyidir.

       Bedruddin-i Ayni ise şöyle demiştir: “Bir kimse mushaf ile yemin ederse veya üstüne elini koyarsa veya “bunun hakkı için” derse, bu, yemin sayılır. Bilhassa yalan yere yapılan yeminlerin çoğaldığı ve halkın mushaf ile yemin etmeğe rağbet ettiği bir zamanda…”

       Hatmeden kimsenin, Duha suresinden aşağıdaki her bir surenin sonunda tekbir getirmesi sünnettir. Zira Ubey b. Kâ’b’ın, Peygamber Efendimizin (sav) yanında Kuran’ı hatmederken bu sureleri okuduğu ve Peygamberimizin kendisine tekbir getirmesini emrettiği rivayet edilmiştir.

       Bu surelerin sonunda sadece tekbir getirilmesi müstehab olup, kelime-i tevhid (Lâ ilâhe illallâh) veya tahmid (Elhamdulillah) getirilmesi müstehab değildir.

Kuran-ı Kerim okumanın edepleri nelerdir?

       Neşr isimli kitapta zikredildiğine göre, “Faziletli olan, yavaş okuyup az ayet okumak mı? Yoksa hızlı okuyup çok ayet okumak mı?” hususunda âlimler ihtilaf etmişlerdir. Bir kısım âlimler bu soruya şöyle cevap vermişlerdir: Yavaş okumanın kıymeti daha yüksektir, çok okumanın ise sevabı daha çoktur.

       Yavaş okuma daha kıymetlidir; çünkü bu okumada mana tefekkür edilir ve kalbe hüzün iner. Bu okuma, tazim ve hürmete daha yakın ve kalbe tesirde daha kuvvetlidir.

       Çok okuma daha sevaplıdır; çünkü her harfe en az on sevap vardır. Ne kadar çok okunursa, o kadar fazla sevap kazanılır. Ancak bu, manayı bozmayacak, talim ve tecvid kaidelerini ihlal etmeyecek şekildeki çabuk okumak hakkındadır, yoksa aşırı süratle okumak mekruhtur. Bu hususta ittifak vardır.

       Âlimler, aşağıdaki delillere isnad ederek, Kuran-ı Kerim’i okuma karşılığında ücret almanın caiz olmadığını bildirmişlerdir:

       1- Ahmed İbn-i Hanbel’in, Abdurrahman Bin Şibli’den rivayet ettiği şu hadis: “Kuran-ı Kerim’i okuyun, onu yemeyin!” Yani dünya menfaatlerine vesile kılmayın.

       2- Ubeyy İbn-i Ka’b hadisi: “Bir adama Kuran-ı Kerim öğrettiydim, o da bana bir yay hediye etti. Durumu Resulullah’a söylediğimde, ‘Onu aldıysan ateşten bir yay almışsın demektir’ buyurdu.”

       3- İ. Beyhaki’nin, Hz. Bureyde’den naklettiği şu hadis: “Her kim Kuran okuyup, Kuran’ı insanların malını yemeğe vesile ederse, kıyamet gününde yüzü etten soyulmuş bir kemikten ibaret olarak Arasat meydanına gelir”

       4- Tirmizi’nin, İmran bin Husayn’dan rivayeti: “Kuran okuyan onunla Allah’ı istesin. Zira bir takım insanlar gelecek, Kuran’ı okuyacaklar ve onunla insanlardan menfaat temin edecekler.”

       5- Ahmed İbn-i Hanbel’in Müsned’inde şu hadis geçmektedir: “Kuran’ı okuyunuz, onunla amel ediniz. Ondan asla uzaklaşmayınız, onun hakkında haddi de aşmayınız; onun okunması karşılığında ücret alıp vermeyiniz, onunla dünya malını çoğaltma yoluna gitmeyiniz”

       6- İ. Abbas der ki: "Kuran’ı ticaret aracı yapmanızı uygun değildir. Ancak elinin sanatı karşılığı olanda (yazmaya alınan ücrette) bir mahzur olmamalıdır."

       7- İ. Birgivi der ki: “Açlıktan helak olma tehlikesi ile karşı karşıya olan okuyucunun aldığı haram olur mu?” derseniz, bizde deriz ki: “Aslında bu durumda birini bulamazsınız.” Eğer “Bulunur” derseniz; ona sözüm yok. Çünkü bu durumda ona leş, domuz eti ve izinsiz olarak başkasının malını yemek helal olmuştur. Ancak zaruretlerde sınır aşılmaz.

       8- İ. Abidin der ki: Sevabın varlığı malum değildir ki ücret vermesi gereksin. Hâsıl olsa bile okuyan için hâsıl olur ve ücret karşılığı satılması caiz olmaz. Ya belli olmadığı zaman nasıl sahih olacaktır? Kaldı ki böyle bir okuyuştan sevabın hâsıl olmayacağı açıktır. Zira sevabın bulunmasında, amelin Allah rızası için olması şarttır. Ücretle okuyan ise dünyalık için okumuştur. Allah rızası için okumamıştır.

       9- İ. Nevevi der ki: Son derece kaçınılmasını emredilecek şeylerin en önemlilerinden birisi de Kuran’ın bir kazanç aracı haline getirilmesidir.

       10- Ebus-Suud efendinin fetvalarında şöyle geçer:

       Sual: Zeyd-i cüzhan (Kuran okuyan herhangi birisi) tilavet-i Kuran-ı Azimi mücerred ücret için eylese (sırf ücret almak için Kuran okusa) aldığı akçe helal olur mu?

       Cevap: Olmaz. Sahibine (okutana) istirdad (geri vermesi) lazımdır.

       Sual: Bu surette Zeyd, sevap mülahazası (zannı) ile Kuran’ı dünyaya vesile ittihaz etmekle (yapmakla), mezbura (adı geçene) ne lazım olur?

       Cevap: İstihfaf-ı kelamullahtır (Allahın kelamını hafife almaktır), küfür lazım olur (dinden çıkar).

       Kuran-ı Kerim okuma karşılığında ücret almak haram olduğu gibi, ücret vermek de haramdır. Kuran okuma mukabilinde ücret alanlar, artık bu hadis ve beyanları düşünsünler ve tevbe ederek bir daha bu kötü işe tevessül etmesinler!

    Hem namaz kılanın diğer mübah dünyevî amelleri, güzel bir niyetle ibadet hükmünü alır. Bu surette bütün sermaye-i ömrünü ahirete mal edebilir; fani ömrünü bir cihette ibka eder.

    Bu söz, temsil-i hikâyedeki "Sermayesi birden bine çıkar." ifadesinin karşılığıdır. Evet, ömür dakikaları kılınan namaz sayesinde -güzel bir niyet ile- ibadet hükmünü alır. Bu sayede kişi ömür sermayesini ahirete mal edebilir. Demek namaz bir ruhtur, kişiye girdiğinde kişinin diğer mübah amelleri hayat bulmakta ve ibadete dönmektedir.

    Bizim burada üzerinde durmak istediğimiz mesele: "Güzel bir niyetle" ifadesidir. Zira mübah işlerin ibadete dönmesi, namaz ile birlikte güzel bir niyet şartına bağlanmıştır. Buradaki güzel niyeti misallerle şöylece izah edebiliriz:

    Mesela elbise giymek mübah bir iştir. Elbise giymekten dolayı sevap kazanılmaz. Fakat bir kimse elbiseyi giyerken setr-i avrete niyet ederse ve bu kişi namazını da kılıyorsa elbisesini giymek onun için bir ibadettir. Çünkü o, elbiseyi avret mahallini örtmek ve bu sayede Allah'ın "Avret yerlerinizi örtün!" emrine itaat etmek kastıyla giymiştir.

    Yine yemek yemek mübah bir iştir. Ancak kişi, yemeği ibadette kuvvetlenmek niyetiyle yese, yemek yemek bu kişi için bir ibadet hükmünü alır. Halis bir niyet ve namaz, mübah bir işi ibadete çevirmiş olur.

     Ya da uyumak mübah bir iştir. Ama kişi ibadette kuvvet bulmak maksadıyla ve vücudunu toparlamak niyetiyle uyusa, namaz kılması şartıyla uykusu onun için ibadet olur.

      Bu hükümlerin sebebi fıkıhtaki şu kaidedir: Vesilenin hükmü, maksada göre şekillenir. Eğer maksat ibadet ise vesile de ibadettir, maksat mübah ise vesile de mübahtır ve maksat haram ise vesile de haramdır.

      Demek bir kimse, mübah işlerini Allah'ın rızası olan bir amele vesile yaptığında, namaz kılması şartı ile o mübah vesile, ibadet kabul edilmektedir. İşte bu da ancak halis bir niyetle olabilir.

     Bu mesele Mesnevi-i Nuriye'de şöyle geçmektedir: "Nazar ile niyet, mahiyet-i eşyayı tağyir eder. Günahı sevaba, sevabı günaha kalb eder. Evet, niyet adi bir hareketi ibadete çevirir. Ve gösteriş için yapılan bir ibadeti günaha kalb eder."

      Namaz kılan kimsenin diğer mübah dünyevi amellerinin, güzel bir niyetle ibadet hükmünü alması meselesine şu misalle de bakabiliriz: Bir kimse askere kaydolduğunda artık o bir askerdir. Askerliği sadece üniformasını giydiği zamanlara mahsus değil, bütün zamanlar için geçerlidir. O sivil kıyafetler içinde de askerdir, tatil günlerinde de askerdir, uykusunda da askerdir, izinde de askerdir... Maaşı da sadece askerî üniformayı giydiği saatler hesaplanarak verilmez, bir ayın tamamında asker kabul edilerek verilir. Evet, belki o sadece günde sekiz saat askerlik görevi yaptı; ama maaşı bu sekiz saate göre değil, yirmi dört saat üzerinden verilmektedir. Onun bütün istirahat zamanları da askerlikten sayılmaktadır.

       İşte namaz da böyle askerî bir üniformadır. Bu üniformayı giyen Allah'ın askeri olur ve o askerlik unvanı altında mübah işleri dahi askerlikten kabul edilir.

       Üstadımızın 21. Söz'deki şu beyanını bu makamda mütalaa etmek faydalı olacaktır.

       "Sen şu bağında nafakan için işliyorsun. Eğer farz namazı terk etsen, bütün sa'yin semeresi, yalnız dünyevî ve ehemmiyetsiz ve bereketsiz bir nafakaya münhasır kalır. Eğer sen istirahat ve teneffüs vaktini, ruhun rahatına, kalbin teneffüsüne medar olan namaza sarf etsen, o vakit, bereketli nafaka-i dünyeviye ile beraber, senin nafaka-i uhreviyene ve zâd-ı âhiretine ehemmiyetli bir menba olan iki maden-i mânevî bulursun.

       Birinci maden: Bütün bağındaki yetiştirdiğin; çiçekli olsun, meyveli olsun, her nebatın, her ağacın tesbihatından güzel bir niyetle bir hisse alıyorsun.

       İkinci maden: Hem bu bağdan çıkan mahsulâttan kim yese; hayvan olsun, insan olsun, inek olsun, sinek olsun, müşteri olsun, hırsız olsun sana bir sadaka hükmüne geçer. Fakat o şartla ki, sen Rezzâk-ı Hakikî namına ve izni dairesinde tasarruf etsen ve O'nun malını O'nun mahlûkatına veren bir tevziat memuru nazarıyla kendine baksan...

       İşte bak, namazı terk eden ne kadar büyük bir hasâret eder. Ne kadar ehemmiyetli bir serveti kaybeder. Ve sa'ye pek büyük bir şevk veren ve amelde büyük bir kuvve-i mânevî temin eden o iki neticeden ve o iki madenden mahrum kalır, iflâs eder." (21. Söz)